ของลูกหลาน เท่านั้น
การขยายพันธุ์ 
ด้วยเหตุ ที่ไม้ กฤษณา เป็นไม้ ที่หา ยากและ ตลาดโลก มีความ ต้องการสูง ในตลาด ซื้อขาย กันเป็น กิโลกรัม ราคา กิโลกรัม ละ ประมาณ 20 บาท ถึง 60,000 บาท ฉะนั้น จึงทำ ให้ชาว บ้านที่ มีอา ชีพเก็บ หาของ ป่าเสี่ยง ต่อกฎหมาย ลักลอบ เข้าไป ตัดไม้ ในเขต ป่าสงวน แห่งชาติ เป็นผล ให้ไม้ กฤษณา ในประ เทศไทย ใกล้จะ สูญพันธุ์ ดังนั้น รัฐบาล จึงเห็น ว่าไม้ กฤษณา เป็นไม้ ที่ควร อนุรักษ์ พร้อมขยาย พันธุ์และ ส่งเสริม ให้เกษตร กรปลูก สร้างสวน ป่าภาค เอกชน ในพื้น ที่ทาง ราชการ กำหนด โดยรัฐบาล สนับสนุน เงินทุน ในการ ปลูกและ บำรุง รักษา แต่เนื่อง ด้วยไม้ กฤษณา เป็นไม้ ที่ขยาย พันธุ์ยาก นักวิ ชาการ ได้ตระหนัก ถึงเรื่อง นี้ดี จึงได้ ศึกษา และวิจัย อย่าง เร่งด่วน เพื่อให้มี พันธุ์ไม้ กฤษณา เพียงพอ แก่ความ ต้องการ ของเกษตรกร ผู้สน ใจจะ นำไป ปลูก
การขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด
การขยาย พันธุ์ไม้ กฤษณา จะขยาย พันธุ์ด้วย เมล็ด เมล็ดจะมี อัตรา การงอก ประมาณ 70% อุปสรรค ในการ สืบพันธุ์ ตามธรรมชาติ ของไม้ ชนิดนี้ ก็มี มาก เช่น สัตว์ชอบ กินผล กฤษณา ทำให้ ผลร่วง ก่อนที่ จะแก่ นอกจาก นี้เชื้อรา ยังชอบ ขึ้นตาม ผลและ เมล็ดที่ ร่วงหล่น ตามผล และเมล็ด ที่ร่วง หล่นตาม พื้นดิน ซึ่งเป็น ข้อจำ กัดใน การสืบ พันธุ์ตาม ธรรมชาติ กฤษณา มักออก ดอกหลัง ฤดูหนาว พอผล แก่ต้น ฤดูหนาว สัตว์พวก กระรอก กระแต ขึ้นไป กินแก่ และผล แก่ก็ จะหลุด จากต้น ผู้เพาะ กล้ากฤษณา ก็จะ เก็บผล มาเพาะ พันธุ์ วัน เวลา อาจไม่ ตรงกัน นัก คลาดเคลื่อน ไปบ้าง อยู่ที่ ภูมิประเทศ ที่ต้น กฤษณา ขึ้นอยู่ การแห้ง หรือชื้น ของดิน ความสม บูรณ์ของ ต้นไม้ ผลหรือ เมล็ดกฤษณา ไม่มี การพัก ตัว ตรงกัน ข้าม เมล็ดกฤษณา ต้องรีบ เพาะให้ เร็วที่สุด เพราะใน เมล็ดเป็น ต้นอ่อน ที่เริ่ม งอกแล้ว หากเก็บ รอให้ ได้จำ นวนมากๆ เพื่อส่ง ไปที่ ใดที่หนึ่ง หรือเก็บ รอให้ ได้มาก แล้วเพาะนั้น ทำให้ ไม่งอกเลย เพราะ เมล็ดงตาย หมดเสีย ก่อนต้อง รีบนำ เมล็ดลง เพาะใน ถุงหรือ ในแปลง เพาะกล้า เพื่อให้ งอกออก มาเป็นต้น แล้วดู แลให้ กล้าแข็งแรง แล้วค่อย ขนย้าย หรือนำ ไปปลูก ต่อไป
การเพาะเมล็ด
การเพาะ เมล็ดที่ ได้ผลดี จะต้อง จัดพื้นดิน ให้มี ความร่วน โปร่ง ระบาย ถ่ายเท น้ำได้ดี เมื่อหว่าน เมล็ด กฤษณา แล้วให้ โรยกลบ บางๆ ด้วยทราย หรือปัก เมล็ด ลงใน ทรายโดย เอาทาง หัวขึ้น หลังจาก นั้นควร รดน้ำ ให้ชุ่มชื้น อยู่ตลอด ทั้งช่วง เช้าและเย็น จะทำให้ เมล็ดงอก ภายใน ประมาณ 1-2 สัปดาห์ เมื่อได้ เมล็ดมา ใหม่ๆ ต้องรีบ เพาะทันที เพราะเมล็ด จะงอกได้ดี ที่สุด ภายใน สัปดาห์ แรก แต่ถ้า ทิ้งไว้ ถึงสอง สัปดาห์ โอกาส ที่งอกจะ เหลือเพียง 50% ยิ่งถ้า เก็บ ไว้ นานถึง สาม สัปดาห์ โอกาส ที่งอก เหลือแค่ 25% เท่านั้น ส่วนเมล็ด ที่เก็บ ไว้นาน หนึ่งเดือน ความงอก จะเหลือ น้อยมาก หรืออาจ จะหมด ไปเลย
เมล็ดที่ เพิ่งได้ มาใหม่ๆ ไม่เกิน 15 วัน ควรนำ ไปจุ่ม น้ำยา หรือ สารกระตุ้น การงอก เช่น จิบเบอร์เรลริน รูสโกรฮอร์โมน โปรวิต โบร่า แคลเซียม โบรอนอี โดยใช้ ตามอัตรา ส่วนที่ กำหนด ไว้ในฉลาก ก่อนที่ เชื้อรา และแมลง ที่ติดมา กับเมล็ด จะทำ ให้เมล็ด ไม่งอก
กล้าไม้ ที่เกิด จากการ เพาะเมล็ด จะมี การเติบ โตช้า และอาจ ฟุปตาย ได้จาก โรคเน่า คอดิน ที่เกิด จากเชื้อ รา Peronophytora sp. โดยเฉพาะ เมื่อเพาะ ในดิน ที่ไม่ ได้ผ่าน การอบฆ่า เชื้อจึง ควรระวัง เรื่องนี้ ไว้ด้วย
การขยาย พันธุ์ กฤษณา ที่นิยม ทำกันมาก คือ การขุด กล้าไม้ ซึ่งเป็น เมล็ด ที่ตกมา จากต้น หล่นลงดิน ใกล้ต้น จนงอก เป็นกล้า ไม้จาก บริเวณ ต้นแม่ มาปลูก ในเรือน เพาะชำ จนกล้าไม้ อายุราว หนึ่งปี จะมี ความแข็ง แรง และเจริญ เติบโต พอที่ จะย้าย ไปปลูก ในแปลงได้
ถ้าปล่อย ให้กล้า เติบโต อยู่ใน แปลงเพาะ นานเกินไป จำทำให้ รากเกาะ ยึดติด ดินเมื่อ ถอนราก ก็จะขาด เมื่อย้าย มาชำ ในถุง ก็จะ ตั้งตัวช้า ในกรณี ที่จำเป็น ให้ใช้ สารละลาย ดินดาน เช่น เอกริ-เอสซี ฟูร่วน ซอยลีน ละลายน้ำ แล้วรด ลงที่ แปลงเพาะ กล้าจน เปียกชุ่มชื่น ดินจะ คลายความ แน่นลง ทำให้ ถอนต้น กล้าออก ได้โดย รากขาด เพียงเล็กน้อย หรือไม่ ขาดเลย
เมื่อย้าย มาชำ ในถุงแล้ว ควรจะ วางไว้ ในที่ มีร่มเงา เช่น บริเวณ ใต้ต้นไม้ หรือทำ หลังคา พรางแสง ด้วยสแลน ฟาง ทางมะพร้าว หรือใบไม้ อย่างอื่น จนกระทั้ง กล้าตั้ง หลักใน ถุงได้ ดีจึง ย้ายที่ปลูก
เนื่องจาก ต้นกฤษณา ตอบสนอง ต่อปัจจัย ต่างๆ ได้ดีมาก เมื่อเติบโตขึ้น ดินใน ถุงเดิม ก็จะ ไม่พอ ต่อการ เติบโต ของราก เมื่อต้น กฤษณา ในถุง เจริญ ไประยะ หนึ่ง และเริ่ม เจริญเติบ โตช้าลง แสดงว่า ถุงเล็ก เกินไปแล้ว ควรจะ เปลี่ยนถุง ให้มี ขนาดใหญ่ ขึ้น ไม่ควร เสียดาย ถุงและดิน เพราะ กฤษณา จะเติบโต ใหญ่ขึ้น อย่างรวดเร็ว และ ราคา ก็เพิ่ม ขึ้นได้ อีกมาก สำหรับ ต้นที่ ใหญ่ขี้น มากแล้ว ควรย้าย ไปปลูก ในเข่ง ใหญ่ๆ จะวางเข่ง อยู่บน พื้นซีเมนต์ หรือ ใช้ผ้า พลาสติก ปูหลายๆ ชั้น ก่อนวาง เข่งก็ได้ เพื่อป้องกัน รากลงไป ยึดติด ดินจะทำให้ เฉาะเวลา ขนย้าย ต้นไม้
ไม้กฤษณาในประเทศไทย
กฤษณา หรือ ไม้หอม ในประ เทศไทย มีการ กระจาย พันธุ์อยู่ ตามแหล่ง ต่างๆ ดังนี้
- A.crassna พบใน ป่าดิบ ชื้นและ ป่าดิบ แล้งทาง ภาคเหนือ (เชียงราย แพร่ น่าน) ภาคกลาง (กำแพง เพชร เพชร บูรณ์) และ ภาคตะ วันออก เฉียงเหนือ (นคร ราช สีมา บุรีรัมย์ ศรีษะเกษ นครนายก ปราจีน บุรี กบินทร์บุรี)
- A.malaccensis พบ เฉพาะ ภาคใต้ ที่มี ความ ชุ่มชื่น (เพชรบุรี ประจวบ คีรีขันธ์ ระนอง กระบี่ ตรัง พัทลุง ยะลา)
- A.subintegra พบ เฉพาะ ทาง ภาคตะ วันออก (ระยอง จันทบุรี ตราด)
การใช้ประโยชน์
คนไทย รู้จักใช้มานานแล้ว ดังปรากฏ ในตำรา ยาพระโอสถ สมัยสมเด็จ พระนารายณ์มหาราช พ.ศ. 2202 ตำราสมัยต่อมา ก็ปรากฏ ตำรายา ที่เข้ากฤษณา อีกมากมาย ชนิด เช่น ตำรายา หอมของนายพันไท หม่อมเจ้ากรรมสิทธิ์ กล่าวถึงการ ใช้กฤษณา เข้ายาอินท โอสถ แก้ไข้ แก้สลบ แก้หืด แก้ริดสีดวง แก้ฝีในท้อง จำเริญธาตุ จำเริญพระชนม์
ตำราไทย ระบุว่า กฤษณารสขม สุขุม คุมธาตุ บำรุงโลหิต ในหัวใจ (อาการหน้าเขียว) บำรุงหัวใจ บำรุงตับปอด ให้เป็นปกติ ตำรับยา ที่เข้ากฤษณา มีหลายชนิด เช่น ตำรายาเด็ก ในคัมภีร์ ปฐมจินดา กล่าวว่า กฤษณา จะเข้ายา แก้ซาง แก้ไข้ แก้พิษ เช่น ยาแดง ยาคายพิษ ยาทาลิ้น เป็นต้น ส่วนในคัมภีร์ มหาโชติรัตน์ ว่าด้วย โรคระดูสตรี กฤษณาจะเข้ายา บำรุงโลหิต แก้โลหิตเป็นพิษ เช่น ยาอุดม โอสถน้อย-ใหญ่ ยาเทพรังสิต ยาเทพนิมิต กฤษณาเข้า บำรุงโลหิต บำรุงธาตุ บำรุงกาม เพื่อให้ตั้งครรภ์ ปัจจุบัน ได้นำกฤษณา ไป ผลิตยา รักษาโรค กระเพาะ อาหาร ที่ดีที่สุด ชนิดหนึ่ง คือ จับเชียอี่
ปัจจุบัน ประเทศ ที่นิยม ใช้กฤษณา มากคือ แถบตะวัน ออกกลาง และบาง ประเทศ ในทวีปยุโรป ซึ่งมี ความต้องการ ใช้กฤษณา และผลิตภัณฑ์ ต่อเนื่อง เช่น น้ำหอม อย่างมาก สาเหตุที่ ชาวมุสลิม แถบตะวัน ออกกลาง นิยมใช้ ไม้กฤษณา เพราะ ศาสนา อิสลาม บัญญัติ ห้ามชาว มุสลิม ดื่มสุรา และเครื่อง สำอาง ที่มี แอลกอฮอล์ เป็นผสม แต่ให้ใช้ เครื่องสำอาง และน้ำหอม ที่ผลิต ได้จาก สมุนไพร เท่านั้น ชาวมุสลิม จึงได้นำ เอาแก่น กฤษณา หรือ ไม้สับ (ไม้ที่มี กฤษณา แทรก อย่ ในเนื้อไม้ สีน้ำ ตาลอ่อน) มาเผา ด้วยถ่านหิน ในเตา ขนาดย่อม ที่ออก แบบ สวยงาม เป็นพิเศษ สำหรับการ เผาไหม้ กฤษณา โดยเฉพาะ เพื่อให้ ควันและ กลิ่นหอม ของกฤษณา ติดผิวหนัง หรือสูด ดมควัน เพื่อเป็นยา รักษาโรค หัวใจ และกลิ่นนั้น สามารถ ป้องกันแมลง หรือไรทะเล ทรายมา กัด จนเกิด แผลพุพองได้ ชาวมุสลิม ที่มี ฐานะดี นิยมปรุง แต่งผิวกาย ด้วยน้ำ หอมจาก ไม้กฤษณา ให้มี ลักษณะ เป็นกลิ่น หอมประ จำตัว เป็นเอก ลักษณ์เฉพาะ ตัวไม่เหมือน ใคร จากความ นิยม มีน้ำหอม เฉพาะตัว เช่นนี้ ทำให้ ได้กลิ่น ก็ สามารถ บอกได้ว่า เป็นบุคคล ใดทั้ง ๆ ที่ยัง ไม่เห็นตัว รวมถึง การใช้ไม้ กฤษณา ต้อนรับแขก ผู้มาเยือน ซึ่งถือว่า เป็นการให้ เกียรติ แขกอย่างสูง อันเป็น วัฒนธรรม ของชน ชาวมุสลิม แถบตะวัน ออกกลาง
ลักษณะทางวนวัฒนวิทยา
กฤษณา เป็นไม้ ยืนต้น ขนาดต้น กลางถึง ต้นใหญ่ ไม่ผลัดใบ ชอบขึ้น ในที่ ชุ่มชื่น จึงมัก พบใน ป่าดงดิบ ทั้งชื้น และแล้ง หรือที่ ราบใกล้ กับแม่น้ำ ลำต้น มีความ สูงตั้งแต่ 18-21 เมตร ขึ้นไป วัดโดย รอบลำต้น ยาวประมาณ 1.5-1.8 เมตร เรือนยอด เป็นพุ่ม ทรงเจดีย์ ต่ำ ๆ หรือ รูปกรวย ลำต้น ปลาตรง มักมี พูพอน ที่โคนต้น เมื่อมีอายุ มาก เปลือกนอก เรียบ สีเทา อวบขาว เปลือกหนา ประมาณ 5-10 มม. มีรูระบาย อากาศ สีน้ำ ตาลอ่อน ทั่วไป เปลือกนอก จะปริ เป็นร่อง เล็ก ๆ เมื่อ มีอายุมาก ๆ ส่วนเปลือก ชั้นใน มีสีขาว อมเหลือง
ใบ เป็นชนิด ใบเดี่ยว รูปมน รูปไข่กลับ หรือรูป ยาวขอบขนาน ออกเรียง สลับกัน เนื้อใบ เป็นมัน ปลายใบเรียว แหลม ใบกว้าง 2.5-3.5 ซม. ยาว 7-9 ซม. ใบแก่ เกลี้ยงเป็น มันแต่ ใบอ่อน สั้นคล้าย ไหม
ดอก สีขาว ไม่มี กลีบดอก ออกเป็น ช่อเล็กๆ มีกลิ่นหอม เป็นดอก สมบูรณ์เพศ เกิดที่ ง่ามหรือยอด เป็นแบบ Axillary หรือ Teminalumbles ก้านดอกสั้น มีขนนุ่ม อยู่ทั่ว ตามง่าม ใบและดอก ออกดอก ในช่วง ฤดูร้อน และกลาย เป็นผล แก่ ประมาณ เดือน พฤษภาคม-มิถุนายน
ผล เป็นแบบ Capsule รูปใข่กลับ ค่อนข้าง แบน ส่วนที่ ติดกับ ขั้วเหล็ก เปลือกแข็ง มีขน สีเทา ผลยาว ประมาณ 2.5 ซม. กว้างประมาณ 1.5-2 ซม. ในเดือน สิงหาคม ผลเริ่มแก่ และจะ แตกอ้า มีเมล็ด แบบ Ovoid ขนาดของ เมล็ดยาว 5-6 มม. มีหาง เมล็ดสีแดง หรือส้ม ปกคลุม ด้วยขน สั้น นิ่ม สีแดง อมน้ำตาล
ลักษณะเนื้อไม้ จะมี ทั้งเนื้อ ไม้ปกติ และเนื้อ ไม้ที่ หอม ที่มี น้ำมัน กฤษณา เนื้อไม้ ปกติ จะมี สีขาว นวล เมื่อตัด ใหม่ๆ ต่อมา จะเปลี่ยน เป็นสี น้ำตาลอ่อน เสี้ยนจะตรง เนื้อหยาบ ปานกลาง เลื่อยผ่า ได้ง่าย ขัดชัก เงาได้ดี ไม่ค่อย ทนทาน ส่วนเนื้อ ไม้ที่ มีน้ำมัน กฤษณา จะมี สีดำ หนัก และจมน้ำ คุณภาพ ของเนื้อ ไม้ขึ้น อยู่กับ การสะสม ของน้ำมัน กฤษณา ภายใน เซลล์ต่างๆ ของเนื้อ ไม้
องค์ประกอบ ทางเคมี ของน้ำมัน หอมระเหย จากกฤษณา ประกอบ ด้วย สารที่ เป็นยาง เหนียวอยู่มาก ส่วนสาร ที่ทำ ให้เกิด กลิ่นหอม คือ Seaquiterpene lcohol มีหลาย ชนิดคือ Dihydroagarofuran ,เบต้า -Agarofuran ,อัลฟ่า Agarofuran ,Agarospirol และ Agarol
ไม้กฤษณา อยู่ใน สกุล Aquillaria มีอยู่ 15 ชนิด กระจาย อยู่แถบ เอเชีย ตะวัน ออก เฉียงใต้ ถึงฟิลิปปินส์ และเอ เชีย ใต้แถบ ประเทศ อินเดีย ศรีลังกา ภูฐาน เบงกอล รัฐอัสสัม กระจาย ไปถึง ประเทศจีน
ศัพท์พื้นบ้านที่ใช้เรียก จาก
การ ที่เกิด กฤษณา ในต้น กฤษณา ตาม ธรรมชาติ นั้น ผู้ที่ พบเห็น ไม้กฤษณา
ที่อยู่ ในป่า คือ พวก หาของป่า นักเดินไพร ผู้สน ใจ ธรรมชาติ รูปแบบ ต่างๆ
บุคคล เหล่านี้ ได้เรียก ส่วนของ เนื้อไม้ ที่สาร กฤษณา ตามลักษณะ
ที่พบเห็น ตาม ธรรมชาติ แบ่งออก เป็น 12 ลักษณะ คือ
- ไม้ตกหิน คือ ไม้ที่ มีเนื้อ เหลืองอ่อน เป็นบริ เวรกว้าง ลักษณะ คล้ายไม้ ผุ (นำมา ต้มกลั่น)
- ไม้ตกตะเคียน คือ ไม้ที่ มีเนื้อ เหมือนเนื้อ ไม้ตะเคียน จะเกิด เป็นบริ เวณกว้าง มีจำนวน มาก (นำมา ต้มกลั่น)
- ไม้ตกฟาก คือ ไม้ที่ กฤษณา ที่ถูก ไม้อื่น ล้มมา ทับเกิด เป็นแผล ถากเกิด เป็นไม้ กฤษณา (นำมา ต้มกลั่น)
- ไม้ปาก กระโถน คือ เซลล์ไม้ ที่โปร่ง ออกมา จากข้าง ลำต้น (ปุ่มไม้) เสื่อมสลาย ไปตาม ธรรมชาติ จนเกิด เป็นแอ่ง ขังน้ำ ฝน
- ไม้ปากขวาน คือ ไม้ที่ มีผู้ นำขวาน ไปฟัน เอาไว้
- ไม้ขนาบน้ำ คือ ง้ามไม้ ที่ฉีก ขาดเนื่อง จากรับ แรงลม และน้ำ หนักของ น้ำฝน มากเกิน ไป (นำมา ต้มกลั่น)
- ไม้กระทิด คือ ลักษณะ เหมือนไม้ ตกตะเคียน แต่มี สีเหมือน เนื้อไม้ กระทิด (นำมา ต้มกลั่น)
- ไม้เสี้ยนตาล คือ ไม้ที่ มีลักษณะ เป็นไม้ เสี้ยนสี ขาว และดำ ผสมอยู่ ด้วยกัน (เป็นไม้ ที่มี ราคาสูง)
- ไม้มะเฟือง คือ ไม้ที่ แมลงเจาะ ไชขวาง ลำต้น (มีรา คาสูง)
- ไม้ลำเสา คือ ไม้ที่ เกิดจาก แมลงเจาะ ไชใน ส่วนตั้ง แต่ยอด ถึงโคนต้น (มีรา คาสูง)
- ไม้พุดซ้อน คือ ไม้ที่ แมลงเจาะ ไชใน ส่วนของ รากไม้ (มีรา คาสูง)
- ไม้ลูก แก่น (super) คือ ไม้ที่ มีเนื้อ แข็งและ มีสีดำ เกิดจาก แมลงตัว เล็กเจาะ ไช (มีรา คาสูง มาก)
คำเรียก ลักษณะ ของไม้ กฤษณา ทั้ง 12 ลักษณะ นี้ เป็นคำ ศัพท์
พื้นบ้าน ที่มี มานาน จากโบ ราณกาล จนถึง ปัจจุบัน ที่ยัง นิยม ใช้เรียก
กันอย่าง ต่อเนื่อง ตลอดมา
